امام عسکری(علیه السلام) و تحکیم مرجعیت

آقای من! همیشه‏ این امكان براى من نیست كه خدمت شما مشرّف شوم. پس سخن چه‏ كسى را بپذیرم و فرمان چه كسى را اطاعت كنم؟...


اینکلامی است که احمد بن اسحاق خطاب به مولای خویش امام عسکری (علیه السلام)بیان می کند و چه بسا حرف دل امروز تک تک شیعیان باشد. واقعا ما که دردوران غیبت امام زمانمان هستیم، باید چه کنیم و تکلیفمان چیست؟
مسلماست که شیعیان باید از نظام استوار اجتماعى برخوردار شوند تا بتوانند دربرابر رخدادها و مبارزه‏جوئیها توانا باشند. این نظام، در رهبرى‏ مرجعیّتتبلور مى‏یابد؛ بدین معنى كه شیعیان به گرد محور عالمان الهى‏ واُمَناى وىبر حلال و حرام، جمع می شوند. از این رو بود که در دوران امام‏عسكرى‏(علیهالسلام)، شالوده نظام مرجعیّت تحكیم یافت و نقش دانشمندان‏ شیعه، بدیناعتبار كه آنان وكلا، نوّاب و سفیران امام معصوم‏(علیه السلام‏) هستند،برجستگى ویژه‏اى پیدا كرد.
روایتهاىفراوانى از امام‏عسكرى(‏علیه السلام) در باره نقش علماى دینى در بین مردممنتشر شد كه یكى ازآنها همان روایت معروفى است كه امام عسكرى‏(علیهالسلام) از جدّ خویش، امام ‏صادق‏(علیه السلام) روایت كرده اند و در آنآمده است:
آنكسی از فقیهان که خویشتندار می باشد و دین خویش را پاسدار و با هوا وهوس‏خود ستیزه كار و امر مولاى خویش را فرمانبردار است، پس بر عموم (مردم) استكه از او تقلید كنند.
ازهمین رو دانشمندان هدایت یافته به نور اهل بیت‏(علیهم السلام)، امور امّت‏را در دوران امام یازدهم عهده دار شدند و به ایشان درباره مسائل مشكلى كهبا آنها بر خورد مى‏كردند، نامه مى‏نگاشتند و آن حضرت نیز پاسخهایی بهآنها مى‏نوشت‏ و نامه‏ها را به امضا و توقیع خویش مهر مى‏نمود. ایننامه‏ها در نزد علما به تواقیع معروف شد و برخى از آنها شهرت ‏خاصّى كسبكردند.
بهعنوان نمونه، عثمان بن سعید عَمرى، یكى از ستونهاى نظام مرجعیّت دردورانامام حسن عسكرى(علیه السلام) است و ائمه نیز به جایگاه او اشاره كرده‏اند.او درنزد شیعیان مقامى والا داشت و امام هادى(علیه السلام) و امام عسکری(علیه السلام) پیروان خود را بدو ارجاع‏ مى‏داد. چنانكه احمد بن اسحاق قمىگوید:
پساز وفات امام هادی (علیه السلام) روزی بر امام عسکری(‏علیه السلام) واردشدم و پرسیدم: سرورم! همیشه‏ این امكان براى من نیست كه خدمت شما مشرّفشوم. پس سخن چه‏ كسى را بپذیرم و فرمان چه كسى را اطاعت كنم؟ آن حضرت بهمن‏ فرمود: این ابو عمرو، مردى مورد وثوق و امین است و در زندگى و مرگمورد اعتماد من است. آنچه به شما گفت، از جانب من مى‏گوید و آنچه به شمارساند، از جانب من رسانده است.(1)
عثمانبن سعید در کنار برخی از افراد دیگر(2)، از وكلا و نوّاب امام و كسانىبودند كه ‏اركان نظام مرجعیّت در میان امّت، بدانها استحكام یافت. نظام‏مرجعیّت به منزله شیوه‏اى در حركت سیاسى و راهى استوار براى دعوت به‏ خداو سازماندهى مكتبى براى جامعه، قلمداد مى‏شود. همچنین این نظام، ‏مى‏تواندبه وقت بازگشت حكومت به دست اهل آن، نظامى سیاسى‏ براى امّت باشد. ایننظام به دور از غوغاى طایفه گرایى وعشیرت‏زدگى است؛ همچنانكه با روح حزبگرایى و گروه گرایى نیز فاصله دارد. شیعیان همواره در زیر سایه این تشكّلمكتبى، از دوران ائمه‏اطهار(علیهم السلام)، زندگى كرده و از تواناییهاى آنبرخوردار بوده است؛ اگر چه برخی عوامل، گاه موجب توقف آن مى‏شده واجازهنمى‏داده ‏است كه این نظام، در برخى ابعاد به سوى تكامل مورد نظر خودشتاب‏ گیرد.
بنابراین، یکی از خصوصیات عصر امام حسن عسكرى‏(علیه السلام)، تحكیم نظام رهبرىمرجعیّت در میان شیعیان است که هم اکنون و در عصر غیبت امام دوازدهم، حضرتحجت بن الحسن (علیه السلام) نیز به عنوان یک از بنیانهای اصلی نظام رهبرىشیعه به حساب می آید.

منبع:
زندگانی امام حسن عسکری علیه السلام، آیت الله محمد تقی مدرسی، با اندكی تلخیص