معنى و مفهوم عدل

واژهعدل در لغت در مقابل ظلم و جور آمده و به معناى قراردان هرچيز در جاى خودو يا انجام دادن هركارى به نحو شايسته است. چنانكه حضرت علىعليه السلاممىفرمايد: «العدل يضع الامور مواضعها» (4) عدل است كه هر امرى را در جايگاه خودش قرار مىدهد.
اينكهمىگوييم خداوند عادل است، يعنى هم در نظام تكوين و طبيعت هر چيزى را تحتنظامى خاص و مناسب آفريده است، «بالعدل قامت السموات و الارض» (5)و هم در عالم قانونگذارى و تشريع، تمام قوانين او عادلانه و به جا و باهدف خلقت هماهنگ بوده و هيچ گونه تبعيض و تفاوت ناروايى در آن قرار ندادهاست. چنانكه حضرت على عليه السلام مىفرمايد: «و ارتفع عن ظلم عباده و قامبالقسط فى خلقه و عدل عليهم فى حكمه» (6) خداوند از ستم بر بندگان خود منزّه است و درباره آفريدگان خود به عدل رفتار مىكند و در مورد آنان به عدل حكم مىكند.
بنابراين مقتضاى عدل الهى اين است كه خداوند هر انسانى را به اندازه استعدادش مورد تكليف قرار دهد، «لا يكلّف الله نفساً الا وسعها» (7) و سپس با توجّه به توانايى و تلاش اختيارى وى درباره او قضاوت كند، «و قضى بينهم بالقسط و هم لا يظلمون» (8) و سرانجام پاداش يا كيفرى در خور كارهايش به او عطا فرمايد. «فاليوم لا تظلم نفس شيئاً و لاتجزون الا ما كنتم تعملون» (9)