اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام منبع علم لايزال الهي و چشمه جوشان و پر فيض معارف ربوبي مي باشند.
رسول خدا(ص) از قول پروردگار در وصف اهل بيت نقل مي كند كه حضرت حق فرمود:هم خزاني علي علمي من بعدك ؛ آنان پس از تو خزانه دار بر علم من هستند.
امام جواد عليه*السلام چون اجداد طاهرش خزانه دار علمي الهي وگنجينه*دار رازها و رمزهاي آفرينش بود.
امام جواد عليه*السلام با سني كم با شركت در مناظره*ها و مباحثه*هاي عالمان و دانشمندان بزرگ عصر خويش، علم لدنّي كه همانا مختص به انبياء و معصومين است را فرا روي مردمان عصر خود و اعصار ديگر به تصوير كشيدند. حضرت به مناسبتي به اين نكته اشاره و مرز و سرچشمه علم خويش را با ديگران مشخص مي*نماياند. هنگامي كه حضرت موضوع حيف و ميل شباني را به او گوشزد مي*كرد، در پاسخ به پرسش شبان كه عرض كرد، از كجا به اين موضوع پي بردي؟ حضرت مي فرمايند: همانا ما خزانه*داران علم الهي و گنجينه*داران حكمت خداوندي و جانشينان انبياء و بندگان گرامي او هستيم. "مدينه المعاجز ، ص 535"

حد سارق
زرقان دوست صميمي*بن*ابي*داود نقل مي*كند كه: روزي بن*ابي*داود در حالي كه اندوه و حزن بر چهره*اش نمايان بود از نزد معتصم باز مي*گشت . از وي علت حزنش را جويا شدم ، كه او گفت:
امروز آرزو كردم كه كاش بيست سال قبل مرده بودم . به او گفتم به چه دليل؟
گفت: به خاطر اينكه امروز ابي*جعفر محمد*بن*علي*بن*موسي عليهما*السلام نزد اميرالمؤمنين خود را تثبيت كرد.
گفتم : چگونه ؟
گفت: دزدي به سرقتش اعتراف كرده بود و خليفه هم براي روشن شدن مسئله و اجراي حد بر وي،فقها را در مجلس جمع كرد و محمد*بن*علي را نيز دعوت نمود.
از ما سؤال كرد: از كجا دست دزد واجب است قطع شود؟
من گفتم: از مچ دست.
خليفه گفت: به چه دليل؟
گفتم: براي اينكه دست، همان انگشتان و كف دست تا مچ است و بدين خاطر از خداوند سبحان در باره تيمم مي*فرمايند " فاغسلوا وجوهكم و ايديكم الي*المرافق وامسحوا برؤسكم و ارجلكم الي الكعبين. " مائده / 6
در خصوص اين فتوي برخي از فقها در مجلس با من همراه شدند.
برخي نيز گفتند: قطع دست از آرنج واجب است.
خليفه از آنان علتش را پرسيد. گفتند: چون خداوند در قرآن مي فرمايد: " وايديكم الي*المرافق " واين دلالت دست از نوك انگشتان تا مرفق و آرنج است.
ابن*ابي*داود ادامه داد: سپس خليفه رو به امام جواد عليه*السلام كرد و گفت:
اي ابا جعفر نظر تو در باره اين موضوع چيست؟
ابا جعفر گفت: اي خليفه اين جماعت در اين باره نظر دادند.
مأمون گفت: رأي آنها را ناديده بگير، رأي خود را بيان كن
او گفت: اي خليفه مرا معاف كن
خليفه گفت: تو را به خدا سوگند مي*دهم كه نظر و رأي خود را بيان كني
ابا جعفر گفت: حال كه سوگند دادي، مي*گويم
تمام اقوال بيان شده، اشتباه است. در دين و سنت واجب است دست از نقطه پيوند استخوانهاي انگشتان قطع و كف دست به حال خود باقي بماند.
خليفه گفت: دليلش چيست؟
اباجعفر گفت: اين سخن رسول اكرم صلي*الله*عليه*وآله كه فرمود: سجده بر هفت عضو واجب است
پيشاني، دو دست، دو زانو و دو پا، پس اگر دستش از مچ و يا آرنج بريده شود براي دزد دستي باقي نمي*ماند تا با آن سجده كند و خداي متعال مي*فرمايند: " و ان المساجد لله" جن/ 18 " مسجدها از آن خداوند است " يعني اعضاي هفت گانه سجده و مسجد از خدايند و آنچه از آن خداست قطع نمي*شود.
ابن*ابي*داود گويد: معتصم از اين حكم خوشش آمد و آن را پذيرفت و دستور داد تا دست دزد را از مفصل انگشتان دست قطع كنند نه كف دست
ابن*ابي*داود مي*گويد*: در آن لحظه گويي براي من قيامتي برپا شد و آرزو كردم كاش زنده نبودم.
ابن*ابي*داود مي*گويد: پس از سه روز به نزد معتصم رفتم و به او گفتم: همانا خيرخواهي براي اميرالمؤمنين بر من واجب است . هرچند كه بدانم به سبب آن بر آتش داخل شوم.
خليفه گفت: اين خيرخواهي چيست؟
گفتم: وقتي اميرالمؤمنين فقها و رعيت و دانشمندان آنها را براي امري از امور دين در مجلس خويش گرد هم مي*آورد، از آنها در باره حكمي پرسش مي*كند و آنان نيز آنچه مي*دانند بر زبان مي*رانند، در حالي كه در مجلس خليفه، خاندان او، فرماندهان، وزراء و كاتبان حضور دارند. سخنان مجلس خليفه به گوش مردم مي*رسد و آنان پي مي*برند كه خليفه به خاطر فتوي و قول مردي كه عده اي از اين امت به امامت وي قائل هستند و ادعا مي*كنند،كه او " امام جواد عليه*السلام " به مقام خلافت سزاوارتر است، قول و فتواي همه را كنار مي*زند، حكم او را بر حكم فقها ترجيح مي*دهد، اين چه عواقبي را در پي خواهد داشت؟
بن*ابي*داود گفت: در اين لحظه رنگ خليفه به خاطر آنچه به وي تذكر داده بودم تغيير كرد و گفت: خداوند به خاطر اين خير خواهي به تو جزاي خير عطا كند.
چهار روز پس از اين واقعه حضرت به شهادت رسيد ...
تفسيرالعياشي، ج1،ص319 ـ موسوعه الامام الجواد عليه*السلام، ج2، ص 410 ـ بحار الانوار، ج 50، ص 5 ـ 7

شكار در حرم الهي
بنا به نقل شيخ مفيد از ريان بن شبيب: وقتي مأمون خواست دخترش ام*الفضل را به همسري امام جواد عليه*السلام درآورد، عباسيان به چنين تحليلي كه اين مسئله موجب مي*شود كه حكومت به دست علويان افتد، با تصميم مأمون به مخالفت برخاستند.
از اين رو به نزد مأمون رفته و اظهار داشتند: تو را به خداوند سوگند مي*دهيم كه از تصميم خود در تزويج ام*الفضل با محمدبن*علي منصرف شو و بار ديگر قدرت را از عباسيان به علويان منتقل نكن . در گذشته ولايتعهدي علي*بن*موسي*الرضا عليه*السلام همه را نگران خود ساخت، اكنون براي نامزدي ام*الفضل يكي از عباسيان را انتخاب كن مأمون در جواب عباسيان گفت: اختلاف شما با علويان ريشه در نحوه برخورد شما با آنان دارد. اگر شما با آنان منصفانه برخورد مي*كرديد، همانگونه كه آنها بر شما برتري و شايستگي دارند، برتري مي*يافتند. پيشينيان من، مشي بد رفتاري با علويان را در پيش گرفتند و قطع رحم كردند و من از اين رويه به خدا پناه مي*برم، هرگز از اين كه علي بن موسي عليه*السلام را وليعهد خويش كردم، پشيمان نيستم . از وي خواستم كه به جاي من خلافت كند قبول نكرد، قضاي حتمي خدا جاي خود را گرفت " و كان امر الله معذورا" .(چنين تحليلي از شهادت حضرت علي*بن*موسي*الرضا عليه*السلام بيانگر نهايت حيله*گري و تزوير مأمون حتي در برابر عباسيان است). اينكه مي*گوييد چرا ابو جعفر را به دامادي خويش برگزيده*ام؟ به فضل و دانش وي باز مي*گردد، كه با وجود سني كم از همه برتر است اميد است زمينه*اي فراهم آيد تا ديگران نيز چون من به درجه فضل و برتري وي آگاهي يابند.
بزرگان عباسي، دگر باره به سن حضرت عليه*السلام خرده گرفتند و گفتند درست است كه رفتار اين جوان و فضل وكمال وي تو را به اعجاب وا داشته است، ولي با مسائل فقهي آشنائي ندارد. مدتي صبركن تا به معلوماتي دست يابد سپس نيّت خود را عملي ساز
مأمون در جواب گفت: واي بر شما، من به جايگاه و منزلت اين نوجوان بيش از شما دانايم، او از اهل بيتي است كه علم و دانش آنان از سرچشمه الهامات الهي نشأت مي*گيرد.
پدران آنان در دين و دانش و ادب، بي*نياز از رعيتي بودند كه علم*شان به درجه كمال رسيده است. اگر قبول نداريد، امتحانش كنيد تا درجه فضل و علم او بر شما آشكار گردد. گفتند: قبول است، وي را مي*آزماييم.
عباسيان با كسب اجازه از مأمون، اجازه خواستند تا فردي را براي مناظره با حضرت جواد عليه*السلام معرفي كنند وجلسه را ترك كردند.
عباسيان با يكديگر به شور نشستند و در نتيجه قاضي نامي و مشهور، يحيي*بن*اكثم را دعوت و با وعده دادن پول فراوان به وي در صورت پيروزي بر امام جواد عليه*السلام، در روزي معين در مجلسي با حضور مأمون شركت جستند.
در اين مجلس هر يك در جاي خود قرار گرفتند و مأمون دستور داد تا تشكي و دو متكا را براي امام جواد عليه*السلام گسترداند و خود در كنار او ايستاد. و يحيي*بن*اكثم روبروي امام قرار گرفت.
يحيي بن اكثم رو به مأمون كرد و گفت: يا اميرالمؤمنين اجازه مي*دهيد تا از ابوجعفر سؤال كنم؟
مأمون گفت: از خودش اجازه بگير
يحيي*بن*اكثم رو به حضرت عليه*السلام كرد و گفت: فدايت شوم اجازه مي*فرمايي مسئله*اي بپرسم؟
حضرت عليه*السلام فرمود: بپرس
يحيي*بن*اكثم گفت: خداوند ما را فدايت سازد اگر فردي در حال احرام شكاري را بكشد، حكم آن چيست ؟
امام جواد عليه*السلام فرمود: شكارچي در حل كشته است يا در حرم؟
عالم به حرمت آن بوده يا جاهل؟
از روي عمد كشته يا اشتباه؟
آزاده بوده است يا غلام؟
صغير بوده است يا كبير؟
اين اولين صيد بوده است يا بيشتر؟
آن صيد از پرندگان بوده است يا غير آنها؟
كوچك بوده است يا بزرگ؟
شخص محرم بر اين عمل اصرار دارد يا پشيمان شده است؟
شب اين عمل را انجام داده است يا روز؟
احرام عمره بوده است يا احرام حج؟
يحيي*بن*اكثم پس از شنيدن فروع باز شده از پرسش خود از سوي امام جواد عليه*السلام زبانش به لكنت افتاد و نشانه هاي عجز و ناتواني به سيمايش آشكار شد.
مأمون پس از بيان مطالب از سوي امام جواد عليه*السلام گفت: خدا را به خاطر تشخيص خويش حمد و سپاس مي*كنم سپس رو به عباسيان كرد و گفت : اكنون بر آنچه در فكر آن بوديد آگاهي يافتيد؟
پس از مراسم عقد و خطبه خواني، مأمون به حضرت عليه*السلام گفت: در صورت تمايل پاسخ مسائل محرم را بيان كنيد تا همه بهره*مند شويم.
حضرت عليه*السلام فرمودند: محرم اگر صيدي را در غير حرم بكشد و آن از پرندگان بزرگ باشد، يك گوسفند كفاره بايد قرباني كند و اگر صيد در حرم باشد با يد دو گوسفند قرباني كند. اگر جوجه*اي در حل بكشد قرباني، يك بره از شير گرفته است؛ ولي قيمت آن جوجه بر او واجب نيست. اما اگر جوجه*اي در حرم بكشد كفاره*اش يك گوسفند و قيمت جوجه مي*باشد.
اگر صيد از حيوانات وحشي چون الاغ وحشي باشد بايد يك گاو قرباني و اگر صيد شترمرغ باشد يك شتر قرباني كند.
كفاره كشتن صيد بر فرد عالم و جاهل مساوي است.
در صورتي كه محرم عمداً صيد را بكشد گناه كرده ولي چنانچه به اشتباه صيد را شكار نموده چيزي بر او نيست
كفاره فرد حر برخودش واجب و كفاره غلام بر مولاي او واجب است.
برصغير كفاره نيست ولي كبير كفاره بر او واجب است.
شخصي كه از شكار پشيمان شود پس از كفاره عقاب اخروي ندارد ولي آنكه بر كشتن صيد اصرار ورزد عذاب اخروي گريبانگير او مي*شود.
الارشاد، ص 319 - موسوعة الامام الجواد عليه*السلام ، ج2، ص 408

حلال و حرام شدن مكرر يك زن
مأمون پس از شنيدن پاسخ*هاي حضرت عليه*السلام در خصوص مسئله شكار و تشويق وي در مقابل حضار رو به امام جواد عليه*السلام كرد و گفت:
احسنت، يا ابا جعفر خداوند به تو خير عطا كند، اگر صلاح مي*دانيد شما نيز از يحيي*بن*اكثم سؤالي بپرسيد .
امام عليه*السلام رو به يحيي*بن*اكثم كرد و فرمود : پرسش نمايم؟
يحيي گفت : فدايت شوم اختيار با شماست. اگر توانائي پاسخگويي داشتم پاسخ مي*دهم و اگر نه پاسخ آنرا از شما خواهم آموخت.
امام عليه*السلام فرمودند: چه مي*گويي در باره اين مسئله:
در اول روز نگاه مردي به زني حرام بود، چون آفتاب بالا آمد همان زن بر او حلال شد، ظهر كه شد بر او حرام گرديد، به موقع عصر بر او حلال شد، چون آفتاب غروب كرد، حرام گشت، در زمان عشاء حلال شد، در نيمه شب حرام گرديد و چون فجر طلوع كرد بر او حلال شد.
اين چگونه مي*شود و علت حلال و حرام*شدن چيست؟
يحيي*بن*اكثم در تحير گفت: به خدا سوگند من پاسخ اين مسئله را نمي*دانم، پاسخ آن را بفرمائيد تا بياموزم .
حضرت جواد عليه*السلام فرمودند: اين زن كنيزي است و آن مرد اجنبي و نامحرم ـ به خاطر نامحرم بودن ـ نگاه وي در صبح بر آن زن حرام بود. آفتاب كه بالا آمد كنيز را خريداري كرد. و بر آن مرد حلال شد.
ظهر كنيز را آزاد كرد، بر او حرام شد . عصر وي را به تزويج خود درآورد، حلال شد.
موقع غروب به سبب ظهار ـ مسئله اي كه مرد به زن خود بگويد پشت تو نظير پشت مادر من است ـ بر او حرام شد .
زمان عشاء كفاره ظهار را داد، حلال شد. نصف شب آن زن را طلاق داد حرام شد، در طلوع فجر رجوع كرد آن زن بر او حلال شد .
در اين هنگام مأمون رو به حاضران مجلس كرد و گفت:
آيا در ميان شما كسي يافت مي*شود كه اين مسئله را چنين پاسخ دهد؟
همه گفتند: نه والله، اميرالمؤمنين به رأي خود آگاه*تر است. آنگاه مأمون گفت: واي بر شما، اهل بيت در ميان مردم از نظر فضل و كمال بي*همتا و ممتازند و كمي سن مانع فضيلت آنها بر ساير مردم نمي*شود.
تحف*العقول، ص454 ـ بحارالانوار، ج10، ص 385 ـ وسائل*الشيعه، ج22،ص265 ـ موسوعة الامام الجواد عليه*السلام، ج2 ، ص406

پايگاه استاد حسين انصاريان