باسمه تعالی

محضر مرجع عالی*قدر حضرت ایت*الله العظمی خامنه*ای

با عنایت الهی مؤمنان موفق به برپایی سنت اعتکاف شده*اند که آوازه*یخوبی نزد افراد جامعه داشته است. ولی مشکل این است که مسائل اعتکاف دررساله*ی علمیه کم است و این امر باعث جهل نسبت به برخی مسائل شده است.

علاوه بر این که در مورد بعضی مسائل اعتکاف اختلاف نظر وجود دارد. برایهمین مسائلی مرتبط با اعتکاف را ازشما استفتا کردیم تا بعد از آن درکتابچه*هایی بین مؤمنان برای بهره بردن همگان منتشر کنیم.

الف: نیت

* کارهای حرام در هنگام اعتکاف چیست؟

ـ محرمات اعتکاف همام چیزهایی است که در تحریرالوسیله امام خمینی آمده است.

* ایا اعتکاف در غیر از مساجد چهارگانه جایز است؟ نیت آن چگونه است؟

ـ اعتکاف در غیر از مساجد چهارگانه به قصد رجای مطلوبیت (به امید که مطلوب خداوند واقع شود) مانعی ندارد.

* الف) ایا اعلام عمومی اعتکاف در محافل با اخلاص منافات دارد؟

ـ اعلام اعتکاف اگر برای تشویقمردم باشد، مانعی ندارد.

* اگر ازمعتکف سئوال شود که ایا جزو معتکفین است، بهتر است پنهان کند یا آشکار کند؟

ـ آشکار کردن مانعی ندارد، مگر این که برای ریا باشد.

* ایا روز سوم اعتکاف نیتی غیر از نیت دو روز اول دارد؟ چه در اعتکاف واجب و چه در اعتکاف مستحبی؟

ـ روز سوم کامل کردن اعتکاف است و نیت خاصی ندارد.

* معتکفی می*خواهد سه روز اعتکاف کند و مدت 72 ساعت اعتکاف انجام دهد.اگر اعتکافش را از بعد از طلوع فجر مثلا از ظهر شروع کند و ظهر هم بهپایان برساند به گونه*ای که مجموع آن 72 ساعت شود، ایا این اعتکاف صحیحاست؟

ـ اعکاف باید از شروع روز اول تا پایان روز سوم باشد و تلفیق کردنبدین*گونه که جزئی از روز اول را با جزئی از روز آخر یک روز کامل به حساببیاورد، صحیح نیست. محل اشکال است.

* هیأت برگزاری اعتکاف که متشکل از تعدادی از معتکفین است. وظیفه*یخدمت به معتکفین و فراهم کردن نیازمندی*های آن*ها را بر عهده دارد. لذاباید نیازمندی*های معتکفین مثل افطاری و سحری را بخرد، ایا این مسئله بهاعتکاف آن*ها ضرر نمی*رساند؟

ـ خارج شدن از مسجد برای خرید چیزهای ضروری مثل غذا و غیره اگر در ضمن آن نیازمندی*های خود را نیز تهیه می*کنند، اشکال ندارد.

* چه زمانی اعتکاف مستحب مؤکد است؟ به عبارت دیگر در چه اوقاتی اعتکاف مستحب است؟

ـ اعتکاف وقت خاصی ندارد، هرچند که اعتکاف در ده روز آخر ماه مبارک رمضان فضیلت بیشتری دارد.

* ایا اعتکاف بچه*ی ممیز صحیح است؟

ـ اعتکاف او نیز صحیح است.

* حکم اعتکاف زنی که حیض یا استحاضه بر او عارض شده است، چیست؟ چه در روز اول یا دوم یا سوم؟ ایا قضا بر او واجب است؟

ـ با حائض شدن حتی اگر در ساعات آخر روز سوم باشد، اعتکاف باطل می*شودولی در صورت استحاضه شدن اگر به وظیفه*ی مستحاضه نسبت به روزه*اش عمل کند،اعتکاف صحیح است.

* حکم اعتکاف زنی که شک در حیض یا استحاضه دارد، چه در روز اول یا دوم یا سوم چیست؟ ایا قضا بر او واجب است؟

ـ اگر حالت قبلی او پاک بودن است، به شکش اعتنا نکند.

* گاهی در جواب استفتائات ما را به عرف ارجاع می*دهید. مراد از عرفچیست؟ چه کسی می*تواند آن را تشخیص دهد؟ اگر در تشخیص آن اختلاف شود چهباید کرد؟

ـ مراد از عرف، نظر عرفی خود مکلف است.

* اگر معتکف از روی عمد یا نادانی یا فراموشی و یا سهواً مرتکب بعضی ازحرام*های اعتکاف شود، ایا اعتکافش باطل می*شود؟ اگر نسبت به نوع حرام، حکممختلف می*شود، لطفاً توضیح دهید.

ـ برای شناخت تفصیلات این مطلب، به کتاب تحریرالوسیله اما مراجعه کنید.

* ایا می*توان به علتی یا بدون علت در روز اول یا دوم اعتکاف را قطعکرد؟ اگر در قطع کردن اعتکاف تردید کنم، ایا نیت آن از بین می*رود و درنتیجه اعتکاف باطل می*شود؟ ایا لازم است که نیت مستمر باشد؟

ـ در اعتکاف مستحبی جایز است که در روز اول و دوم اعتکاف قطع شود و نیت اعتکاف باید تا پایان روز سوم ادامه پیدا کند.

* اگر معتکف نیت چهار روز اعتکاف کند، ایا روز چهارم هم جزو اعتکاف استیا این که باید شش روز را تکمیل کند تا روز چهارم به حساب اید؟

روز چهارم داخل در اعتکاف نیست ولی اگر پنج روز اعتکاف کند، واجب است روز ششم را کامل کند.

* ایا عبادات بر معتکف واجب است یا صرف ماندن در مسجد کافی است؟

ـ عبادات مستحب، فی*نفسه بر معتکف واجب نیست.

* ایا اعتکاف در ماه رجب مستحب است و چه زمانی از آن؟

ـ دلیل خاص بر استحباب اعتکاف در خصوص ماه رجب نیافتیم.

* اگر اعتکاف در همسر اثر منفی بگذارد، با توجه به استحباب اعتکاف کدام لازم*تر است؟ رسیدگی به همسر یا اعتکاف؟

ـ تا هنگامی که اعتکاف شوهر مستلزم ترک نفقه*ی واجب زن نشود، اشکال ندارد.

ب: خارج شدن از مسجد

* حکم رفتن به حیاط بیرونی که ملحق به مسجد است چیست؟

ـ رفتن به جاهایی که در حکم مسجد است، اشکال ندارد اما رفتن به خارجاست مسجد جایز نیست مگر مواردی که خروج از مسجد به خاطر آن*ها جایز باشد.

* رفتن به سرویس*های بهداشتی متعلق به مسجد که در خارج از مسجد است، در موارد زیر چه حکمی دارد؟

الف) برای حمام کردن ب) برای غسل مستحب ج) برای این که با وضو باشد د) وضو گرفتن برای خواندن قرآن یا نماز مستحبی

ـ خارج شدن از مسجد به دلایل مذکور اشکال ندارد ولی باید به قدر حاجت اکتفا کند و طول ندهد.

* خارج شدن از مسجد برای شستن دندان*ها و دست*ها؟

ـ ملحق به خارج شدن از مسجد برای تجدید طهارت است.

* ایا برای رفتن به تشییع جنازه در هنگام اعتکاف، وقت مشخصی است؟ اگرمعتکف یکی از دوستانش را دید، ایا می*تواند چند دقیقه را با او سپری کند؟خکم رفتن زیر سایه در این هنگام (چه در ماشین و یا غیر آن) چیست؟

ـ وقت مشخصی ندارد و رفتن به تشییع جنازه اگر آن*قدر طولانی نشود کهباعث محو صورت اعتکاف شود، اشکال ندارد و در صورت امکان واجب است که زیرسایه ننشیند و احتیاط مستحب این است که زیر سایه حرکت نکند.

* ایا پشت بام مسجد تابع مسجد است یا بستگی به وقف کننده دارد؟

ـ پشت بام مسجد به حکم مسجد است مگر این که احراز شود که هنگام وقف مسجد، پشت بام آن از وقف خارج شده است.

* اگر مکان*هایی برای وضو و شستن دست*ها و دندان*ها در خارج از مسجدفراهم شده باشد، ایا واجب است مکان خاصی در داخل مسجد تهیه شود تا معتکفاز مسجد خارج نشود؟

ـ صرف نیاز به خروج از مسجد برای طهارت و نظافت برای جواز خروج کافی است و تهیه مکانی در داخل مسجد واجب نیست.

استفاده از بوی خوش

استفاده از صابون و خمیردندان عطری چه حکمی دارد؟ ایا استفاده از بویخوش بر آن صدق می*کند؟ ایا همان حکم احرام حج و عمره را دارد؟ اگر درلباس*ها و بدن معتکف عطر باشد، بدون آن که معتکف آن را استشمام کند ایاجائز است؟ اگر آن را استشمام کند ولی لباس دیگری نداشته باشد حکم چیست؟خوردن غذاهایی که بوی خوش دارد چه بوی طبیعی یا مصنوعی، چه حکمی دارد؟

ـ قبلاً گذشت که برای شناخت محرمات اعنکاف به تحریرالوسیله امام خمینی مراجعه شود.

معاملات

* ایا معتکف می*تواند خودش اقدام به خرید کند، چه ضروری و چه غیر ضروری؟

ـ اگر برای خرید نیازمندی*های اعتکاف باشد فی نفسه مانعی ندارد ولی درصورتی که باعث خارج شدن از مسجد می*شود مشروط به این است که در حال اعتکافبه آن نیاز داشته باشد و جایز نیست معتکف خودش اقدام به خرید و فروش کندمگر در مواردی که در حال اعتکاف به آن*ها نیاز دارد.

* ایا جایز است که معتکف کسی را برای خرید چه ضروری و چه غیر ضروری وکیل کند؟

ـ اگر برای خرید نیازمندی*های هنگام اعتکاف باشد، اشکال ندارد، اما در غیر آن موارد، اگر وکیل کردن در هنگام اعتکاف باشد اشکال دارد.

* ایا اجاره و دیگر معاملات غیر از خرید و فروش در هنگام اعتکاف جایز است؟

ـ بنا بر احتیاط واجب مانند خرید و فروش در هنگام اعتکاف سایر معاملات نیز جایز نیست.

* ایا جایز است دانشجویان معتکف درس*های دانشگاهی خود را مرور کنند؟

ـ اشکال ندارد.

* ایا اجرای دیگر عقود و ایقاعات در هنگام اعتکاف جایز است؟

ـ مانعی ندارد.

* اگر معتکف بعد از اعتکاف نیاز به کالایی داشته باشد ایا جایز است کهدر هنگام اعتکاف آن را تقاضا کند و گرفتن کالا بعد از اعتکاف باشد؟

ـ اگر باعث خارج شدن از مسجد نشود، صرف قرار گذاشتن بدون عقد خرید، اشکال ندارد.

* مورد ضروری که خرید و فروش در آن*ها برای معتکف جایزاست، چیست؟

ـ مواردی که در هنگام اعتکاف برای خودش یا هزینه*های خودش و نفقه*ی خانواده*اش به آن نیاز دارد.

عنوان مسجد جامع

* ایا اعتکاف در مسجدی غیر از مسجد جامع باطل است و ایا ممکن است هرمحله*ای مسجد جامعی غیر از مسجد جامع شهر یا روستا داشته باشد؟ مسجد جامعبه چه مسجدی گفته می*شود؟ ایا ممکن است که در شهر چند مسجد جامع باشد؟

ـ قبلاً گذشت که اعتکاف در هر مسجدی حتی غیر از مسجدهای چهارگانه تاهنگامی که بر آن مکان اسم مسجد صدق کند، جایز است، مشروط بر این که به قصدرجا باشد یعنی به امید این که مطلوب خداوند واقع شود و مختص به مسجد جامعنیست و ممکن است که یک شهر یا روستا چند مسجد جامع داشته باشد.

سئوال*های عمومی

* اگر معتکف مثلاً یک ساعت از ابتدای روز، بعد از طلوع فجر، تاخیر کند،ایا این روز به عنوان روز اول اعتکاف حساب می*شود، چه تاخیر عمدی باشد یااضطراری؟

ـ گذشت که در اعتکاف باید از ابتدای روز اول شروع کند لذا روزی که ناقصمانده جزو اعتکاف محسوب نمی*شود، هرچند که تاخیر از روی اضطرار باشد.

* ایا عدالت امام جماعت مسجد جامع در صحت اعتکاف شرط است؟ چرا؟

ـ عدالت امام جماعت مسجد در صحت اعتکاف شرط نیست.

* اگر قضای اعتکاف به علت بطلان واجب باشد و ده روز پایانی ماه رمضانتمام شود ایا جایز است که برای درک فضیلت، قضای اعتکاف را در ماه رمضاناینده به جای آورد یا این که باید فوراً قضا کند؟

ـ قضا در هر ماهی که خواست اشکال ندارد مگر این که نذر کرده باشد که در ماه خاصی اعتکاف کند.

* اگر خارج شدن از مسجد برای معتکف جایز باشد، برای مثال تشییع جنازه، حکم زیر سایه رفتن او چیست؟

ـ حکم آن قبلاً گذشت، به جواب سئوال 3 خارج شدن از مسجد رجوع شود.

* اگر معتکف مبتلا به مرضی شود که مجبور به افطار روزه است چه باید بکند وحکم اعتکاف او چیست؟

ـ اعتکاف بدون روزه صحیح نیست لذا با افطار روزه اعتکاف باطل می*شود.

* اگر کسی بخواهد در خارج از شهر خود اعتکاف کند، برای مثال در مکهمکرمه و از ساکنین مکه نباشد و قصد ده روز هم نکند، ایا نذر کافی است وصیغه*ی آن چیست؟ اگر نذر، صحیح است، ایا می*تواند در خلال ماه رمضان نذرکند؟

ـ نذر روزه در سفر مانعی ندارد و با این نذر، روزه و اعتکافش صحیح استولی احتیاط آن است که نذر، قبل از شروع مسافرت باشد و صیغه*ی آن عبارت استاز «لله علی ان اصوم فی سفری الی کذا».

* ایا گفت*وگو در مورد چیزهای مباح، هنگام اعتکاف جایز است؟

ـ اشکال ندارد.

* در پایان از حضرتعالی تقاضان داریم که کلامی برای مؤمنان در مورداعتکاف و نقش آن در تربیت فرد و آثار مثبت آن برای جامعه بیان کنید. باتوجه به این که سخن مبارک شما در کتابچه*هایی که هیأت اعتکاف آمادهمی*کنند، منتشر خواهد شد.

ـ شابسته است که مؤمنان بدین نکته توجه داشته باشند که دایم و در همه*یحالات در محضر خداوند هستند، لذا هیچ*یک از اوامر و نواهی الهی را عصیاننکنند. خداوند همه را به مرضات خود موفق بدارد.

ارسالی از دفتر مقام معظم رهبری